عسل گون یکی از شناخته شدهترین انواع عسل طبیعی در ایران است که از شهد گیاه گَوَن به دست میآید و به خاطر شیرینی و طعم ملایمی که دارد طرفداران بسیاری نیز دارد.
پراکندگی گیاه گون به قدری است که به جرات میتوان گفت در بسیار از مناطق ایران از شمال تا جنوب و از غرب تا شرق امکان تولید این عسل وجود دارد و اگر شرایط گلدهی این گیاه مهیا باشد بیشترین عسل طبیعی که به بازار عرضه میشود، همین عسل گون است.
در این مقاله، بهصورت دقیق و علمی به بررسی خواص عسل گون، مشخصات، طبع، ویژگیها و موارد مصرف آن میپردازیم تا بتوانید شناخت کاملتری از این عسل طبیعی داشته باشید.
آشنایی با گیاه گون و انواع آن
پیش از آنکه به بررسی خواص عسل گون بپردازیم، بهتر است با گیاه مولد آن آشنا شویم. گیاه گون با نام علمی Astragalus در حدود ۳۳۰۰ گونه در جهان دارد که از این میان ۸۴۴ گونه گون که تقریبا ۱۰ درصد کل گیاهان ایران را در برمیگیرد، در ایران وجود دارد.
اما نکته جالب توجه این است که از این تعداد حدود ۶۰۰ گونه به صورت انحصاری فقط در ایران وجود دارد و در دیگر مناطق دنیا یافت نمیشود.
همچنین از میان گونها تعدادی از آنها (در حدود ۸۰ گونه) مولد کتیرا هستند و محصول کتیرای به دست آمده از آنها به نامهای کتیرای زرد و سفید عرضه میشود. در این بین گون زرد و گون سفید (پنبهای) معروفترین گونهای مولد کتیرا هستند که به آنها گون کتیرا نیز گفته میشود.
همچنین از برخی گونهها مانند گون گز و گون انزروت، مان (manna) به دست میآید که خاصیت دارویی و درمانی ویژهای دارد.
پراکندگی جغرافیایی گون
همانطور که گفتیم اگر چه گون تقریبا در تمامی ایران پراکندگی دارد اما بیشترین پراکندگی گونهای ایران در رشته کوه زاگرس و البرز است و در استانهایی مانند کردستان، ایلام، لرستان، چهارمحال بختیاری، اصفهان، کهکیلویه و بویر احمد شمال فارس یافت میشود.
یکی از شاخصههای این گیاه که باعث شده است در ایران پراکندگی بالایی داشته باشد نیاز آبی کم این گیاه است و به همین علت اقلیم نیمه خشک ایران بستر مناسبی برای رشد آن است.
زمان گل دهی گیاه گون
گونه های مختلف گون گلهایی با رنگهای سفید، آبی، صورتی، بنفش، زرد و قرمز دارند که زیبایی خاصی به مراتع کوهستانی ایران بخشیده است.
زمان گلدهی گیاه گون بسته به گونه، شرایط اقلیمی و ارتفاع از سطح دریا بسیار متفاوت است، اما بهطور کلی گلدهی بیشتر گونههای گون از اواخر خرداد و تیر آغاز شده و تا اواخر شهریورماه ادامه دارد.
در مناطق گرم و کمارتفاع، گلها زودتر ظاهر میشوند، در حالی که در نواحی کوهستانی و سردسیر، گلدهی معمولاً از مرداد تا شهریور به طول میانجامد. این بازه زمانی طولانی باعث شده است که گون یکی از مهمترین منابع تأمین شهد برای زنبورعسل در بسیاری از مراتع و مناطق کوهستانی ایران به شمار رود.
عسل گون چه طبعی دارد
همانطور که در مطلب طبع عسل گفتیم. عسلهای مختلف بسته به منشا گیاهی خود طبعهای متفاوتی دارند.
از نظر طب سنتی طبع عسل گون معتدل است و به همین دلیل چه افراد گرم مزاج و چه افراد سرد مزاج میتوانند از این عسل استفاده کنند
برای اینکه بفهمید چه مزاجی دارید پیشنهاد میکنیم آزمون مزاج شناسی رایگان روستایی را انجام دهید.
مشخصات عسل گون
در زیر برخی از مهمترین مشخصات عسل گون طبیعی را برای شما آورده ایم.
| مشخصه | توضیحات |
|---|---|
| منشأ گیاهی | شهد گلهای گیاه گون (Astragalus) |
| رنگ | زرد روشن تا کهربایی روشن (بسته به گونه گون و منطقه برداشت) |
| طعم | شیرین، ملایم و دلپذیر با عطر گیاهی |
| عطر | معطر با رایحه لطیف گلهای کوهستانی |
| بافت | غلیظ و یکنواخت |
| سرعت رس بستن | متوسط تا نسبتاً سریع. ۶ ماه بعد از برداشت |
| زمان برداشت | معمولاً اوایل تابستان تا اواخر تابستان (بسته به منطقه) |
| مناطق تولید | دامنههای رشتهکوه زاگرس، البرز و سایر مناطق کوهستانی ایران |
| مزاج در طب سنتی | گرم و معتدل (مصرف متعادل برای بیشتر افراد مناسب است.) |
خواص عسل گون
همانطور که پیشتر در مطلب خواص عسل کنار و همچنین گیاه پنج انگشت و جاوشیر گفتیم، خواص عسل گون نیز بسیار وابسته به به منبع شهد آن، یعنی گیاه گون است و بیشتر خواصی که این گاه دارد در شهد آن نیز وجود خواهد داشت. در زیر به برخی از خواص عسل گون اشاره خواهد شد.
۱. سرشار از آنتیاکسیدانهای طبیعی
عسل گون حاوی ترکیبات آنتیاکسیدانی مانند فلاونوئیدها و ترکیبات فنولی است. این مواد به مقابله با رادیکالهای آزاد کمک کرده و از سلولهای بدن در برابر آسیبهای ناشی از استرس اکسیداتیو محافظت میکنند. وجود این ترکیبات یکی از مهمترین دلایل ارزش غذایی بالای عسل گون است.
لازم به ذکر است که میزان آنتیاکسیدان موجود در عسل گون به عواملی مانند گونه گون، منطقه رویش، شرایط آبوهوایی و نحوه برداشت عسل بستگی دارد، اما بهطور کلی عسلهای حاصل از گیاهان مرتعی و کوهستانی ایران به دلیل تنوع گیاهی بالا، از منابع ارزشمند ترکیبات آنتیاکسیدانی طبیعی محسوب میشوند.
۲. کمک به تقویت سیستم ایمنی بدن
آنزیمها، اسیدهای آلی، ویتامینها و مواد معدنی موجود در عسل گون میتوانند به عملکرد طبیعی سیستم ایمنی کمک کنند. مصرف منظم و متعادل عسل طبیعی در کنار یک رژیم غذایی سالم، میتواند به حفظ توان دفاعی بدن در برابر عوامل بیماریزا کمک کند.
بخش مهمی از این اثر به وجود آنتیاکسیدانهای طبیعی بازمیگردد. این ترکیبات با کاهش آسیب ناشی از رادیکالهای آزاد، به حفظ سلامت سلولهای ایمنی کمک کرده و شرایط مناسبی برای عملکرد طبیعی سیستم دفاعی بدن فراهم میکنند. همچنین برخی آنزیمهای طبیعی موجود در عسل در ایجاد محیطی نامناسب برای رشد برخی میکروارگانیسمها نقش دارند.
۳.خواص عسل گون برای مردان
عسل گون به دلیل داشتن آنتیاکسیدانهای طبیعی، ترکیبات فنولی، آنزیمها و مواد مغذی، میتواند به حفظ سلامت عمومی مردان کمک کند.
یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر سلامت مردان، بهویژه با افزایش سن، استرس اکسیداتیو و التهاب مزمن در بدن است. آنتیاکسیدانهای موجود در عسل گون با مقابله با رادیکالهای آزاد، به محافظت از سلولها و بافتهای مختلف بدن کمک میکنند.
یکی از مشکلات رایجی که معمولا آقایان در سنین بالا با آن مواجه میشوند التهاب پروستات و سرطان پروستات است. اگرچه عسل گون درمانی برای بیماریهای پروستات محسوب نمیشود، اما وجود ترکیبات آنتیاکسیدانی در آن میتواند به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی سالم در حمایت از سلامت عمومی پروستات نقش داشته باشد.
علاوه بر این، عسل گون با تامین انرژی طبیعی و کمک به کاهش خستگی، میتواند در حفظ نشاط و توان جسمی و جنسی مردان مؤثر باشد.
۴. خواص عسل گون برای کودکان
عسل گون یکی از عسلهای محبوب و خوشطعم ایران است که میتواند برای کودکان بالای ۲ سال به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی سالم مورد استفاده قرار گیرد. این عسل به دلیل داشتن قندهای طبیعی، آنزیمها، آنتیاکسیدانها و سایر ترکیبات مغذی، از ارزش غذایی بالایی برخوردار است و به شیوههای زیر میتواند برای کودکان مفید باشد
کمک به تأمین انرژی کودکان
کودکان در سن رشد به انرژی کافی نیاز دارند. عسل گون با داشتن گلوکز و فروکتوز طبیعی میتواند انرژی مورد نیاز فعالیتهای روزانه، بازی و یادگیری را تأمین کند.
کمک به تقویت بنیه عمومی بدن
عسل گون حاوی ترکیبات مغذی و آنتیاکسیدانهای طبیعی است که میتوانند در کنار یک رژیم غذایی متعادل به حفظ سلامت عمومی و رشد طبیعی کودکان کمک کنند.
تسکین سرفه و گلودرد
مصرف مقدار مناسبی از عسل گون میتواند به کاهش تحریک گلو و تسکین سرفه در کودکان بالای یک سال کمک کند. به همین دلیل بسیاری از والدین از عسل طبیعی در فصل سرما استفاده میکنند.
جایگزینی سالمتر برای شیرینیهای فرآوریشده
عسل گون میتواند به عنوان یک شیرینکننده طبیعی در کنار شیر، دمنوش، ارده یا صبحانه کودکان استفاده شود و جایگزین مناسبی برای بخشی از تنقلات و شیرینیهای صنعتی باشد.
سرشار از آنتیاکسیدانهای طبیعی
ترکیبات آنتیاکسیدانی موجود در عسل گون به محافظت از سلولهای بدن در برابر آسیبهای ناشی از رادیکالهای آزاد کمک میکنند و ارزش تغذیهای این عسل را افزایش میدهند.
توجه: مصرف عسل برای کودکان زیر دو سال توصیه نمیشود، زیرا ممکن است خطر بوتولیسم نوزادی را به همراه داشته باشد.
۵. خواص عسل گون برای معده
همانطور که پیشتر در مطلب عسل برای رفلاکس معده و زخم معده گفتیم. از قدیم عسل را دوست معده میدانستهاند. این درحالی است که در میان عسلها عسل گون یکی از بهترین عسلها برای مشکلات معده به شمار میرود.
همانطور که گفتیم عسل گون یک منبع غنی از آنتی اکسیدان است که به جلوگیری از آسیب سلول ها توسط رادیکالهای آزاد کمک میکند. تحقیقات نشان میدهد که رفلاکس معده میتواند به دلیل رادیکالهایی رخ دهند که به سلولهای گوارشی آسیب وارد میکنند.
همچنین خاصیت ضد التهابی عسل گون باعث کاهش التهابات ناشی از اسید در مری میشود و از درد و سوزش جلوگیری میکند.
۶. خواص عسل گون برای رحم
همانطور که گفتیم عسل گون بدلیل داشتن ترکیبات آنتیاکسیدانی، آنزیمهای طبیعی و خواص ضدالتهابی، در طب سنتی بهعنوان یک ماده غذایی مفید برای حفظ سلامت عمومی دستگاه تولیدمثل زنان شناخته میشود. البته باید توجه داشت که تاکنون شواهد علمی کافی وجود ندارد که نشان دهد عسل گون بهطور مستقیم بیماریهای رحم را درمان میکند.
برخی از فواید احتمالی مصرف عسل گون برای سلامت رحم عبارتاند از
- کمک به کاهش التهاب: ترکیبات آنتیاکسیدانی موجود در عسل گون ممکن است به کاهش استرس اکسیداتیو و التهاب در بدن کمک کنند، موضوعی که میتواند در حفظ سلامت بافتهای رحم نیز مؤثر باشد.
- تقویت سیستم ایمنی: مصرف متعادل عسل گون میتواند به تقویت عملکرد سیستم ایمنی کمک کند و در نتیجه بدن بهتر با عوامل بیماریزا مقابله کند.
- تأمین انرژی و کاهش ضعف: بسیاری از بانوان در دوران قاعدگی یا پس از زایمان احساس ضعف و بیحالی دارند. عسل گون بهعنوان یک منبع طبیعی از قندهای ساده، میتواند انرژی مورد نیاز بدن را سریعتر تأمین کند.
- کمک به سلامت عمومی بدن: حفظ سلامت عمومی، تغذیه مناسب و دریافت آنتیاکسیدانها نقش مهمی در عملکرد طبیعی اندامهای مختلف از جمله رحم دارد و عسل گون میتواند بخشی از یک رژیم غذایی سالم باشد.
۷. تسکین گلودرد و کاهش سرفه
همانطور که در مطلب عسل برای سرماخوردگی و آنفولانزا گفتیم، عسل طبیعی اگر چه نمیتواند باعث درمان سرماخوردگی و آنفولانزا شود اما میتواند به کاهش گلودرد و سرفه ناشی از این بیماریها کمک کند.
این در حالی است که عسل گون به خاطر طعم ملایم و شیرینی نسبتا کم نسبت به سایر عسلها و همچنین بافت غلیظ و ترکیبات طبیعی موجود در خود باعث میشود سطح گلو پوشش داده شود و احساس سوزش و تحریک آن کاهش پیدا کند.
به همین دلیل، مصرف عسل گون بهویژه در زمان سرماخوردگی یا خشکی گلو میتواند به کاهش دفعات سرفه و ایجاد احساس آرامش در گلو کمک کند.
برای استفاده از عسل گون میتوانید یکی قاشق از آن را در یک لیوان آب ولرم و یا دمنوش حل کرده و میل کنید.
۸. کمک به بهبود کیفیت خواب
در طب سنتی و تجربه بسیاری از مصرفکنندگان، مصرف مقدار کمی عسل گون پیش از خواب میتواند به ایجاد احساس آرامش و بهبود کیفیت خواب کمک کند. قندهای طبیعی موجود در عسل انرژی مورد نیاز مغز را در طول شب تأمین کرده و از افت ناگهانی قند خون جلوگیری میکنند.
بسیاری از افراد عسل گون را همراه با شیر گرم یا دمنوشهای بدون کافئین مصرف میکنند که این ترکیب میتواند به ایجاد حس آرامش قبل از خواب کمک کند.
۹. مناسب برای مصرف روزانه
تفاوت عسل گون با سایر عسلها
عسل گون نسبت به برخی عسلهای دیگر مانند عسل کنار یا عسل آویشن، طعم ملایمتری دارد و معمولاً برای مصرف عمومی مناسبتر است.
همچنین رنگ روشنتر و بافت سبکتر آن باعث شده در میان افرادی که طعمهای سنگین عسل را نمیپسندند، محبوبتر باشد.
موارد مصرف عسل گون
عسل گون را میتوان به روشهای مختلفی مصرف کرد، از جمله:
- همراه با آب ولرم در صبح
- در وعده صبحانه
- همراه با دمنوشهای گیاهی
- بهعنوان جایگزین شکر در برخی خوراکیها
نکته مهم این است که مصرف عسل باید متعادل باشد و در رژیم غذایی روزانه بهصورت کنترلشده استفاده شود. همچنین افراد دیابتی نیز میتوانند این عسل را جایگزین قند مجاز روزانه خود کنند.
