به علت تقلبها و شیوههای نادرستی که سالانه در تهیه و تولید عسل اتفاق میافتد، یکی از دغدغههای افراد هنگام خرید عسل، به ویژه اگر به دنبال فواید درمانی عسل باشند، این است که آیا عسلی که میخرند واقعا طبیعی است یا خیر. و درست به همین دلیل است که بسیاری از آنها به دنبال راههایی مطمئن برای تشخیص عسل طبیعی و پاسخ به سوالاتی نظیر سوالات زیر هستند.
- اصلا منظور از عسل طبیعی چیست؟
- به عنوان یک فرد عادی از کجا بفهمیم عسل طبیعی است؟
- آیا میتوان از طریق رنگ، طعم و بو عسل طبیعی را تشخیص داد؟
- عسلی که شکرک میزند طبیعی است یا تقلبی؟
- آیا راه یا راههای مطمئن برای تشخیص عسل طبیعی وجود دارد؟
اما قبل از اینکه در این مطلب به نحوه تشخیص عسل طبیعی و تفاوت آن با عسل تقلبی بپردازیم بهتر است ابتدا بدانیم که عسل طبیعی به چه عسلی گفته میشود.
به چه عسلی طبیعی میگوییم
عسل طبیعی به شهد گلهایی گفته میشود که زنبور پس از تغذیه از گیاهان مختلف، آن را فرآوری و تغلیظ کرده و در کندو ذخیره کرده باشد. در صورتی که زنبوران به جای شهد گلها و گیاهان از قند سفید و یا شکر و یا انواع آب میوهها تغذیه کرده باشند محصول آن را نمیتوان عسل طبیعی نامید.
پس علاوه بر اینکه عسل را باید زنبور تولید کرده باشد، طبیعی بودن منبع شهد نیز فاکتور مهمی است که عسل طبیعی را از غیرطبیعی متمایز میکند.
نکته: عسل طبیعی با عسل ارگانیک متفاوت است. عسل طبیعی ممکن است ارگانیک باشد یا نباشد.
انواع عسل غیرطبیعی یا تقلبی
برای تشخیص عسل طبیعی از تقلبی ابتدا باید بدانیم که روشهای تولید عسل تقلبی به چه صورت است، زیرا که روشهای تشخیص هر کدام از آنها متفاوت خواهد بود. به طور کلی ۳ روش برای ایجاد عسل تقلبی وجود دارد و تمامی عسلهایی که به صورت تقلبی در بازار وجود دارد جزو یکی از همین سه دسته هستند.
۱. عسل تغذیهای
در این روش کندودار در کنار تغذیه زنبورها از شهد گلها و گیاهان، آنها را با انواع مواد مصنوعی مانند شکر، قند، شیره خرما و یا حتی شیرینکنندههای صنعتی مانند ساخارین تغذیه میکند. در این حالت عسل را زنبور تولید میکند اما منبع شهد طبیعی نیست.
این کار به این علت صورت میگیرد که زنبور در این شیوه (تغذیه با مواد مصنوعی) عسل بیشتری تولید میکند و به اصلاح بارگیری کندو افزایش چشمگیری پیدا میکند. این روش یک روش غیر مستقیم در تولید غیرطبیعی است.
البته ممکن است زنبوردار برای حفظ زنبورها در برخی از فصلهای سال که گل و گیاه در منطقه وجود ندارد، اقدام به تغذیه مصنوعی آنها کند، که در این صورت مانعی وجود ندارد. اما نباید این عسل به عنوان عسل طبیعی به فروش برسد و تنها باید به عنوان تغذیه زنبوران در فصل سرما باشد.
۲. عسل مخلوط
در این روش فروشنده و یا زنبوردار برای اینکه حجم عسل را زیاد کند، عسل را مستقیما با مواد گلوکزی (شربت قند و شکر) و یا شیرهی میوهها مخلوط میکند و به عنوان عسل خالص عرضه میکند.
از آنجایی که ورود هرگونه مواد خارجی به داخل عسل (بخصوص اگر در ترکیب آنها آب باشد)، باعث تخمیر و ترش شدن آن میشود و به طبع برای خریدار قابل تشخیص است، درصد تولید این نوع از عسل بسیار پایین است. چون با این کار همان مقدار عسل طبیعی نیز از بین میرود.
۳. عسل کاملا تقلبی
در این شیوه، عسل حاصل شده به طور کامل مصنوعی بوده و از تغلیظ شیرهی برخی از میوهها مانند خرما، توت و حتی گاهی ملاس چغندر یا از حرارت دادن مواد گلوکزی ( شربت قند) و مواد نشاستهای برای قوام آن ساخته میشود.
در بعضی موارد برای ایجاد طعم و بو نیز از برخی از اسانسهای شبیه به عسل استفاده میشود تا طعم و بویی شبیه به آن را پیدا کند.
روش های تشخیص عسل طبیعی از تقلبی
در پاسخ به این سوال که از کجا بفهمیم عسل طبیعی است؟ باید بگویم که همانطور که گفته شد روشهای مختلفی برای تولید عسل تقلبی وجود دارد که تشخیص آنها در بیشتر مواقع برای خریدار عادی کاری دشوار و حتی غیرممکنی است. در زیر به دو روش مطمئن برای پیدا کردن عسل طبیعی اشاره میکنیم.
۱. خرید از فروشنده و زنبوردار معتمد
شاید ساده به نظر بیاید اما یکی از موثرترین راهها برای مطمئن شدن از طبیعی بودن عسل، خرید آن از افراد یا بستگانی است که به آنها اعتماد داریم و مطمئنیم که عسل را با مواد دیگری مخلوط نکردهاند و یا تغذیه مصنوعی به زنبور ندادهاند.
اگر در بین افراد خانواده، فامیل و حتی محل خود زنبورداری را میشناسید که به صداقت و درستی او اعتماد دارید، خرید از او میتواند مطمئنترین راه برای خرید عسل طبیعی باشد.
۲. تشخیص کیفیت و طبیعی بودن عسل با آزمایش
آزمایش عسل توسط آزمایشگاههای معتبر نیز یکی دیگر از راههای مطمئن برای تشخیص طبیعی بودن عسل است. اما این گزینه به دلیل هزینههای بالایی که دارد معمولا زمانی پیشنهاد میشود که میخواهید به صورت عمده عسل بخرید. اگر علاقمند باشید میتوایند یک نمونه برگه آزمایش عسل و فاکتورهای آن را مشاهده کنید.
آزمایش عسل علاوه بر اینکه میتواند طبیعی بودن یا نبودن عسل را نشان دهد، میتواند میزان کیفیت عسل، که به شاخصهایی مثل رطوبت، میزان ساکارز و… وابسته است را نیز برای ما مشخص کند.
آیا عسل طبیعی شکرک میزند؟
همانطور که در مطلب علت شکرک زدن عسل بیان کردیم، تمامی عسلهای طبیعی، بعد از مدتی شکرک میزنند اما زمان شکرک زدن آنها بسته به نوع گیاهی که زنبور از شهد آن تغذیه کرده است میتواند از دو هفته تا دو سال متفاوت باشد.
البته ممکن است زنبوردار از قبل عسل را حرارت داده باشد که در این حالت ممکن است عسل هرگز شکرک نزند و یا شکرک زدن آن به تعویق بیفتد. اما با این کار برخی از خواص عسل نیز از بین خواهد رفت.
روشهای خانگی تشخیص عسل تقلبی
به طور کلی هیچ روش خانگی برای تشخیص عسل طبیعی از تقلبی و تغذیهای وجود ندارد. تا جایی که حتی فروشندگان حرفهای که سالها در این شغل هستند هم تنها معیارشان آزمایش عسل در آزمایشگاه است.
اگر چه از روی طعم و عطر عسل میتوان حدسهای در مورد کیفیت عسل زد. اما قطعا این کار به سالها تجربه و تست صدها نمونه عسل نیاز دارد که عملا مصرف کننده خانگی نمیتواند این کار را انجام دهد.
روشهایی که در زیر به آنها اشاره میشود علمی نیستند و هیچگونه اعتباری نمیتوان برای آنها قائل شد. هدف ما هم در اینجا این است که به طور خلاصه و به صورت اینفوگرافی برخی از مهمترین آنها را معرفی کنیم اما قطعا هیچ یک از آنها را پشنهاد نمیدهیم.
- چسبندگی عسل: اگر مقدار کمی عسل طبیعی را بین دو انگشت خود قرار دهید و آن را فشار دهید بعد از جدا کردن انگشتان از هم، انگشتان تمایلی به چسبندگی ندارند. اما در عسل کاملا تقلبی به علت شیرینکنندههای زیادی که در آنها استفاده شده، کمی احساس چسبندگی خواهید کرد.
- غلظت: از آنجایی که عسل اصل نسبتا غلیظ است، اگر شیشهی آن را کمی خم کنید لحظهای طول میکشد تا کمی جابه جا شود. اما بعضی برخی از عسلهای تقلبی کاملا روان هستند و زود اینطرف و آنطرف میروند.
- مزه و طعم: مزه و طعم عسل نباید برای مدت طولانی در دهان بماند. در عسلهای تقلبی به این علت که از شیرینکنندهها برای تولید آنها استفاده شده، یک حالت گلوزدگی ایجاد میشود و طعم آن در دهان باقی میماند.
- عطر و بو: عسل طبیعی بسته به گیاهی که زنبور از آن تغذیه کرده است عطر و بوی متفاوتی دارد و اگر کمی با تجربه باشید میتوانید حتی نوع گیاه را تشخیص دهید اما عسلهای تقلبی صرفا بوی شیرینی و یا اسانس میدهند و حتی ممکن است کمی بوی ترشی بدهند.
- حرارت دادن: یکی دیگر از راههای تشخیص عسل تقلبی حرارت دادن آن است. با حرارت دادن عسل طبیعی، رنگ آن به سرعت کارملی میشود اما کف نمیکند. اما عسل تقلبی کف میکند و حباب حباب میشود.
- حلالیت: اگر رشتهای از عسل کاملا طبیعی را با قاشق از بالا داخل یک لیوان آب بریزیم، عسل بدون پخش شدگی در ته ظرف جمع میشود. اما عسل کاملا تقلبی در میانهی راه پخش میشود و حل میشود.
- استفاده از کبریت: اگر نوک کبریتی را به عسل طبیعی آغشته کنیم و بعد از چند لحظه آن را پاک کنیم. میتوانیم کبریت را روشن کنیم اما اگر عسل تقلبی باشد به علت رطوبت موجود در آن این اتفاق نخواهد افتاد و کبریت روشن نخواهد شد.
- استفاده از نان تست: اگر مقداری عسل خالص را روی نان تست بمالیم بعد از چند دقیقه نان سفت و سخت میشود. در صورتی که در نمونههای تقلبی به علت مواد افزودنی و همچنین رطوبت بالایی که وجود دارد نان حالت خیسی پیدا میکند.
- آزمایش دستمال کاغذی: یکی دیگر از روشهای نادرست، تشخیص عسل طبیعی با دستمال کاغذی است به این صورت که اگر مقداری عسل طبیعی را بر روی دستمال کاغذی بریزیم به هیچ وجه پشت دستمال مرطوب و خیس نمیشود در صورتی که عسل تقلبی به علت رطوبت بالا پشت دستمال را مرطوب میکند.
- ناخالصی: از آنجایی که عسل طبیعی از کندو استخراج میشود، معمولا در آن انواع ناخالصی مانند گرده گل، موم و حتی قسمتهای از بدن زنبور یافت میشود در صورتی که عسل کاملا تقلبی معمولا در داخل کارگاهها ساخته میشود و فاقد این مواد است.
علت تاکید ما بر تشخیص طبیعی یا تقلبی بودن عسل به این دلیل است که تمامی خواص عسل مربوط به عسل طبیعی است، همچنین انواع ماسکهای عسل که برای مشکل پوستی توصیه میشود نیز با عسل طبیعی ساخته میشود. عسل تقلبی نه تنها هیچگونه خواص درمانیای ندارد بلکه خود میتواند باعث بیماری و همچنین مشکلات پوستی برای فرد شود.
اگر سوال یا ابهامی در مورد نحوه تشخیص عسل طبیعی و یا تجربهای از خرید عسل تقلبی دارید خوشحال میشویم در قالب کامنت با ما و دیگر دوستان به اشتراک بگذارید.
باسلام و احترام
از شما بابت مطالب مفیدی که گذاشتید سپاسگزارم
یکی از دوستان برای ما عسل هدیه آورد و گفت که خودش از زنبوردار خرید کرده و خودش در تمام مراحل برداشت عسل از کندو ، بالای کار بوده و مطمئن میگفت که این عسل تازه هست .منتها عسل رو که میچشم یکم طعم ترش حس میکنم آیا این عسل فاسد شده و باید دور بریزم
برخی از عسلها کمی ته مایه ترشی دارند. اما اگر عسل بوی ترشی هم میدهد عسل فاسد شده است. معمولا عسلهای رقیق به علت وجود رطوبت بالا ممکن است ترش شوند که احتمال آن هم بسیار کم است
سلام و سپاس از توضیحاتتون
آیا این درسته که عسل کنار دارای مقدار کمی کف سفید در بالای آن است؟
بله کاملا درست هست. البته این کف بر روی عسلهای دیگر هم ممکن است باشد که علت آن ساپونین موجود در عسل است. عسل کنار گاهی حتی تا نصف شیشه نیز ممکن است کف داشته باشد
سلام وقت بخیر
من یه عسلی از یک دوست خریدم به قیمت بالا ازمایشاتی که شما فرمودین رو انجام دادم همش درست بود غیر اینکه یکم احساس میکنم زیادی شیرینه ولی بقیه ازمایشات درست بود ولی زیاد شیرینه
قبلا عسل میگرفتم اصلا شیرین نبود و بو نداشت البته اونا ازاین فروشگاهیا بود از این شرکتیا ولی این خیلی شیرینه
الان این تقلبیه؟؟
معیار رو باید فقط و فقط بذارید آزمایشگاه. شیرین بودن عسل نشانه تقلبی بودن نیست. گاهی فروکتوز بالای عسل باعث میشه که گلو رو بسوزونه و این کاملا طبیعی هست