عسل کلپوره که با نام عسل مریم نخودی نیز شناخته میشود یکی از عسلهای تکگل کمتر شناختهشده در ایران است که همانطور که از اسم آن پیداست از شهد گلهای گیاه کلپوره به دست میآید.
عسل کلپوره مانند عسل زول و عسل گون جزو عسلهای تک گل کوهستان به شمار میرود که زنبورداران برای برداشت آن باید کندوهای خود را به مناطق کوهستانی با پوشش گیاهی کلپوره کوچ دهند.
گیاه مریم نخودی خواص بینظیری در طب سنتی دارد و به همین دلیل عسل آن نیز جزو یکی از داروییترین عسلهای ایران به شمار میرود.
در ادامه با گیاه کلپوره، خواص عسل کلپوره، ویژگیهای این عسل، طبع و سایر نکات مهم درباره آن بیشتر آشنا میشویم.
گیاه کلپوره
گیاه کلپوره که با نامهای دیگری همچون مریم نخودی، جِز و هَلپه هم شناخته میشود، یکی از گیاهان دارویی و شهدزای مراتع ایران به شمار میرود.
کلپوره با نام علمی Teucrium polium گیاهی چندساله از خانواده نعناعیان است. این گیاه به دلیل سازگاری بالا با شرایط کمآبی، بهصورت خودرو در دامنه کوهها، تپههای سنگلاخی، مراتع خشک و مناطق نیمهبیابانی رشد میکند و از گذشته در طب سنتی ایران جایگاه ویژهای داشته است.
کلپوره معمولاً بین 20 تا 50 سانتیمتر ارتفاع دارد و ساقهها و برگهای آن با کرکهای نقرهای رنگ پوشیده شده است که ظاهری خاکستری و مخملی به گیاه میبخشد. گلهای کوچک آن به رنگ سفید مایل به کرم هستند و در فصل گلدهی، شهد و گرده مناسبی برای زنبورهای عسل فراهم میکنند که آن را به یکی از بهترین گیاهان شهدزای مراتع ایران تبدیل کرده است.
این گیاه در بسیاری از استانهای ایران از جمله فارس، کرمان، یزد، اصفهان، چهارمحال و بختیاری، لرستان، همدان، کردستان، کرمانشاه، آذربایجان شرقی و غربی، خراسان رضوی، خراسان جنوبی و ایلام بهصورت خودرو میروید و یکی از گیاهان شهدزای ارزشمند در مناطق کوهستانی و نیمهخشک کشور به شمار میرود.
زمان گل دهی کلپوره
فصل گل دهی این گیاه در مناطق جنوبی کشور از فروردین شروع شده و گلدهی آن تا مرداد در مناطق کوهستانی کشور ادامه خواهد داشت.
گل دهی این گیاه معمولا بین ۳ تا ۵ هفته به طول میانجامد و با توجه به جریان شهد نسبتا خوب این گیاه، در صورتی که تراکم گیاه در منطقه بالا باشد زنبوردار این امکان را دارد که عسل تک گل کلپوره را برداشت کند.
مشخصات عسل مریم نخودی
دانستن برخی از مشخصات عسل کلپوره میتواند به شما برای شناخت بهتر این عسل کمک کننده باشند. هر چند تنها راه تشخیص اصل بودن عسل، آزمایش آن در یک آزمایشگاه معتبر است.
| ویژگی | مشخصات |
|---|---|
| نوع عسل | تکگل |
| منشأ شهد | گلهای گیاه کلپوره |
| رنگ | زرد روشن |
| عطر | گیاهی، بسیار معطر و نسبتاً نافذ |
| طعم | شیرین، همراه با پسطعم گیاهی و اندکی تلخی مطبوع |
| بافت | نسبتا غلیظ، یکنواخت و روان |
| سرعت رس بستن | دیر رس |
| ساکارز | کمتر از ۵ درصد |
| زمان برداشت | معمولاً اواخر بهار تا اواسط تابستان (بسته به زمان گلدهی منطقه) |
| مناطق تولید در ایران | فارس، کرمان، یزد، اصفهان، چهارمحال و بختیاری، لرستان، کرمانشاه، کردستان، همدان، ایلام، آذربایجان شرقی و غربی، خراسان رضوی و خراسان جنوبی |
طبع عسل کلپوره
مانند عسل آویشن، در طب سنتی طبع عسل کلپوره یا همان مریم نخودی هم گرم و خشک است و به همین دلیل گزینه مناسبی برای افرادی است که مزاج آنها سرد و خشک (سوداوی) و سرد و تر (بلغمی) است.
پشنهاد میشود افراد گرم مزاج تا جای ممکن از عسلهای دیگری مثل عسل عناب یا عسل سماق استفاده کنند. که طبع خنکتری دارند و برای این افراد مناسبتر است.
خواص عسل کلپوره (مریم نخودی)
بخشی زیادی از خواصی که در ادامه به آن خواهیم پرداخت، خواص شناخته شده گیاه کلپوره است که چون عسل کلپوره از شهد این گیاه حاصل میشود در طب سنتی آنها را به این عسل نیز نسبت میدهند.
۱. کمک به کاهش دردهای میگرنی
گیاه کلپوره به عنوان گیاهی با خاصیت آرامبخش و ضداسپاسم شناخته میشود و از آن برای کمک به کاهش برخی سردردها، از جمله سردردهای میگرنی، استفاده میکنند.
در نتیجه اعتقاد بر این است که عسل کلپوره نیز به دلیل منشأ گیاهی آن میتواند خواص آرامبخش داشته باشد و به کاهش درد در سردردهای میگرنی کمک کند.
۲. خواص آنتیباکتریال و کمک به سلامت لثه
با توجه به اینکه گیاه مریم نخودی یکی از گیاهان با خاصیت آنتی باکتریالی قوی است و خود عسل هم به طور ذاتی دارای خواص آنتی باکتریال است، در نتیجه عسل کلپوره نسبت به سایر عسلها خواص ضدباکتریایی قویتری دارد.
به همین دلیل از این عسل میتوان برای بسیاری از مشکلات عفونی مانند عفونت دندان و لثه استفاده کرد. پیشنهاد میکنیم اگر برای این منظور از عسل استفاده میکنید حتما مطلب خواص عسل برای عفونت لثه را نیز مطالعه کنید.
۳. کمک به تقویت سیستم ایمنی بدن
عسل کلپوره به دلیل منشأ گیاهی خود و همچنین وجود ترکیبات آنتیاکسیدانی مانند فلاونوئیدها و ترکیبات فنولی، میتواند باعث حمایت از سیستم ایمنی شود.
همچنین عسل طبیعی حاوی آنزیمها، اسیدهای آلی و ریزمغذیهایی است که در کنار یک رژیم غذایی متعادل، به حفظ عملکرد طبیعی سیستم ایمنی کمک میکند.
۴. کمک به حفظ سلامت قلب و عروق
همانطور که گفتیم گیاه کلپوره (مریم نخودی) حاوی ترکیبات زیستفعالی مانند فلاونوئیدها و ترکیبات فنولی است که در برخی مطالعات، نقش آنها در کاهش استرس اکسیداتیو و حمایت از سلامت قلب و عروق مورد بررسی و تایید قرار گرفته است.
عسل کلپوره نیز به دلیل منشأ گیاهی خود و برخورداری از آنتیاکسیدانهای طبیعی، میتواند در حفظ سلامت قلب و عروق مؤثر باشد.
۵. کاهش نفخ، سوء هاضمه و اسپاسم
گیاه کلپوره به عنوان گیاهی مفید برای سلامت دستگاه گوارش شناخته میشود و از آن برای کمک به کاهش نفخ، بهبود سوءهاضمه و کاهش اسپاسمهای گوارشی استفاده میشود.
عسل کلپوره نیز به دلیل منشأ گیاهی خود، ممکن است از این خواص بهرمند باشد و باعث بهبود مشکلات گوارشی اعم از نفخ و سوء هاضمه و اسپاسم شود.
۶. کمک به مدیریت قند خون
گیاه کلپوره در برخی مطالعات علمی به دلیل اثرات احتمالی خود بر کنترل قند خون مورد توجه است. به همین دلیل، برخی افراد تصور میکنند عسل کلپوره نیز میتواند گزینه مناسبتری برای افراد مبتلا به دیابت باشد.
عسل کلپوره همانند برخی از عسلها مانند عسل زول دارای شاخص گلیسیمی پایین و همچنین ساکارز پایینی است که افراد دیابتی میتوانند با احتیاط آن را جایگزین قند مجاز روزانه خود کنند.
با این حال توجه داشته باشید که هر نوع عسلی حتی اگر صددرصد هم خالص باشد، باز هم یک نوع قند است و در صورت مصرف بیرویه میتواند قند خون را افزایش دهد.
