عسل رازیانه مانند عسل شوید و عسل گشنیز از جمله عسلهای تکگل زراعی در ایران به شمار میرود. به این معنا که زنبورداران در زمان گلدهی رازیانه کندوهای خود را در کنار مزارع رازیانه قرار میدهند و اقدام به برداشت عسل رازیانه میکنند.
به همین دلیل کیفیت نهایی این عسل بسیار وابسته به نوع پرورش رازیانه دارد. چرا که اگر در مراحل پرورش رازیانه از سموم دفع آفات استفاده شده باشد، کیفیت عسل برداشت شده از آن نیز تحت تاثیر قرار میگیرد.
به طورکلی عسلهای برداشت شده از درختان باغی و گیاهان زراعی نسبت به عسلهای برداشت شده از کوه مانند عسل گون و عسل آویشن آلودگی بیشتری از نظر سم شناسی دارند.
در این مطلب قصد داریم تا با خواص عسل رازیانه آشنا شویم. همچنین طبع و ویژگیهای آن را بشناسیم.
گیاه رازیانه
پیش از آنکه به بررسی عسل رازیانه بپردازیم بد نیست با منبع شهد آن یعنی گیاه رازیانه آشنا شویم.
رازیانه با نام علمی Foeniculum vulgare گیاهی معطر از خانواده چتریان است که خاستگاه آن نواحی مدیترانهای محسوب میشود.
رازیانه یک گیاه علفی چندساله با ساقهای راست و برگهای باریک و نخیشکل است که ارتفاع آن بسته به شرایط رشد، معمولا به یک تا دو متر میرسد. گلهای کوچک و زردرنگ این گیاه بهصورت چترهای بزرگ در انتهای ساقه ظاهر میشوند و به دلیل تولید شهد مناسب، زنبورهای عسل را به خود جذب میکنند.
در ایران نیز این گیاه به صورت خودروی در استانهای مازندارن، گلستان، کردستان و خراسان رویش دارد. البته تراکم آن به حدی نیست که بتوان عسل تک گل رازیانه برداشت کرد.
رازیانه بیشتر در استانهایی مانند همدان، کرمان، فارس، اصفهان، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی کشت میشود. در این بین استان همدان و بخصوص شهرستان رزن بیشترین سطح زیر کشت را دارند. به طوری که در شهرستان رزن در حدود ۳۰۰۰ هکتار زمین زیر کشت رازیانه است و امکان برداشت عسل تک گل رازیانه در این شهرستان بسیار زیاد است.
زمان گلدهی گیاه رازیانه
زمان گلدهی گیاه رازیانه بسیار وابسته به شرایط آبوهوایی، منطقه کشت آن بستگی دارد، اما در بیشتر مناطق ایران، گلدهی از اواسط تابستان تا اواخر آن گزارش شده است
همین دوره گلدهی، که معمولا ۴ تا ۵ هفته هم طول میکشد به زنبور این فرصت را میدهد تا یک جریان شهد خوب را وارد کندو کند و عسل رازیانه را تولید کند.
مشخصات عسل رازیانه
با وجود اینکه تنها راه تشخیص کیفیت عسل آزمایش آن در یک آزمایشگاه معتبر است، اما برای کسانی که قصد خرید عسل رازیانه را دارند شاید دانستن ویژگیهای زیر بتواند کمک کننده باشد.
| ویژگی | مشخصات |
|---|---|
| نوع عسل | تکگل |
| منشأ شهد | گلهای گیاه رازیانه |
| رنگ | کهربایی روشن تا قهوهای تیره |
| عطر | معطر، با رایحه ملایم و گیاهی، نزدیک به بوی رازیانه |
| طعم | شیرین، ملایم و دارای تهمزهای گیاهی |
| بافت | نسبتاً غلیظ و یکنواخت |
| سرعت رس بستن | دیر رُس |
| ساکارز | کمتر از ۵ درصد |
| زمان برداشت | از اوایل تا اواخر تابستان (بسته به منطقه) |
| مناطق تولید در ایران | همدان، کرمان، فارس، اصفهان، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی |
طبع عسل رازیانه
همانند بیشتر عسلها طبع عسل رازیانه نیز گرم و خشک است و برای افراد با مزاج سوداوی و بلغمی بسیار مناسب است.
همچنین توصیه میشود افراد با مزاج گرم به جای استفاده از این عسل در صورت امکان از عسلهای دیگر مانند عسل کنار و عسل گشنیز استفاده کنند که طبع معتدلتری دارد
خواص عسل رازیانه
عسل رازیانه علاوه بر دارا بودن خواص عمومی عسل طبیعی، به دلیل تولید شدن از شهد گلهای گیاه رازیانه، در طب سنتی جایگاه ویژهای دارد. رازیانه از گذشته به عنوان گیاهی ارزشمند برای سلامت بانوان، دستگاه گوارش و حفظ تندرستی شناخته میشده است و به همین دلیل اعتقاد بر این است که عسل رازیانه نیز برخی از این خواص را داراست.
۱. کمک به کاهش دردهای قاعدگی
یکی از مهمترین دلایل محبوبیت این عسل، خواص عسل رازیانه برای زنان است. در طب سنتی فرآوردههای رازیانه بخصوص دانه آن برای کمک به کاهش برخی ناراحتیهای دوران قاعدگی مورد استفاده قرار میگیرد. به همین دلیل، اعتقاد بر این است که عسل رازیانه باعث کاهش دردهای قاعدگی در خانمها میشود.
۲. افزایش شیردهی مادران
در طب سنتی، رازیانه از گیاهان شناختهشده برای افزایش شیردهی مادران است. به همین دلیل، برخی منابع سنتی مصرف متعادل عسل رازیانه را نیز در دوران شیردهی مفید میدانند.
۳. بهبود عملکرد دستگاه گوارش
رازیانه از گیاهان شناختهشده برای کمک به بهبود عملکرد دستگاه گوارش است و از گذشته برای کاهش نفخ، کمک به هضم غذا و کاهش اسپاسمهای خفیف گوارشی مورد استفاده قرار میگرفته است.
به همین دلیل، عسل رازیانه نیز بهعنوان یکی از عسلهای مناسب برای حمایت از سلامت دستگاه گوارش شناخته میشود. مصرف متعادل آن میتواند به کاهش احساس سنگینی و نفخ پس از غذا کمک کرده و با فراهم کردن شرایط مناسبتر برای هضم، احساس راحتی بیشتری در دستگاه گوارش ایجاد کند.
۴. خواص آنتیاکسیدانی
عسل رازیانه حاوی ترکیبات فنولی و فلاونوئیدهاست که بهعنوان آنتیاکسیدانهای طبیعی شناخته میشوند. این ترکیبات با خنثی کردن رادیکالهای آزاد، به کاهش استرس اکسیداتیو و محافظت از سلولهای بدن در برابر آسیبهای ناشی از آن مانند پیری زودرس کمک میکنند.
۵. کمک به کاهش التهاب
وجود ترکیبات آنتی اکسیدانی در عسل رازیانه باعث شده است این عسل در برخی مطالعات بهعنوان یک ماده غذایی با خواص ضدالتهابی مورد توجه قرار گیرد. در نتیجه مصرف متعادل آن میتواند باعث کاهش التهاب شود و در کنار یک سبک زندگی سالم، به حفظ سلامت عمومی بدن کمک کند.
مضرات عسل رازیانه
عسل رازیانه در صورت طبیعی بودن و مصرف متعادل، برای بیشتر افراد بدون مشکل است. با این حال، مانند هر ماده غذایی دیگری، برای برخی از افراد میتواند ضرر داشته باشد.
۱. احتیاط در دوران بارداری
از آنجا که به رازیانه در طب سنتی و برخی منابع گیاهدرمانی، اثراتی بر سیستم هورمونی و رحم نسبت داده میشود، بهتر است زنان باردار در مصرف عسل رازیانه احتیاط کرده و پیش از مصرف با پزشک یا متخصص طب سنتی مشورت کنند. اگرچه شواهد مستقیمی درباره عسل رازیانه محدود است، رعایت احتیاط در این دوران منطقی است.
۲. کودکان زیر ۲ سال
مانند سایر عسلهای طبیعی، عسل رازیانه نیز نباید به نوزادان زیر دو سال داده شود. چرا که احتمال وجود اسپورهای باکتری بوتولینوم در عسل وجود دارد که میتواند برای نوزادان خطرناک باشد، در حالی که برای کودکان بزرگتر و بزرگسالان معمولا مشکلی ایجاد نمیکند.
