عسل قنقال که با نام عسل شکر تیغال هم شناخته میشود یکی از عسلهای بسیار خوش طعم ایران به شمار میرود. این عسل همانطور که از نام آن پیداست از شهد گلهای گیاه قنقال حاصل میشود.
همانند عسلهایی چون عسل کلپوره و عسل زول، این عسل هم جزو عسلهای علفی کوهستان به شمار میرود، به این معنا که زنبورداران برای تولید عسل، باید زنبورستان خود را به مناطقی در کوهستان با پوشش گیاهی قنقال کوچ دهند.
نکته مهم در مورد عسل قنقال این است که معمولا تولید این عسل به صورت تک گل بسیار محدود است و اغلب به صورت چندگیاه است و علت آن هم همزمانی گل دهی این گیاه با سایر گیاهان کوهستان و همچنین پوشش گیاهی غیرمتراکم آن است. اما در بعضی مناطق میتواند عسل با غالبیت شهد قنقال برداشت کرد.
در ادامه به بررسی خواص عسل قنقال، طبع، مناطق برداشت آن در ایران و سایر ویژگیهای این عسل خواهیم پرداخت.
گیاه قنقال
گیاه شکر تیغال یا همان قنقال که با نامهای محلی دیگری چون شکروک، خارشکر، خارتوپی، تیغ قندک، شکرتیار و شکرکه هم شناخت میشود، یکی از گیاهان ارزشمند در زنبورداری ایران، بخصوص مناطق غربی کشور به شمار میرود.
شکر تیغال با نام علمی Echinops، گیاهی چندساله، خاردار و مقاوم از خانواده کاسنیان است، که بهصورت خودرو در بسیاری از مناطق کوهستانی و نیمهخشک ایران رشد میکند.
این گیاه به دلیل ظاهر خاص خود، بهراحتی از سایر گیاهان مرتعی قابل تشخیص است، ساقهای نسبتا بلند، برگهای پوشیده از خار، و گلآذینهای کروی آبی یا بنفش که مهمترین ویژگی ظاهری آن به شمار میروند.
ارتفاع شکر تیغال معمولا بین ۳۰ تا ۹۰ سانتیمتر است، اما در شرایط مناسب ممکن است بلندتر نیز شود. ریشه عمیق و سیستم ریشهای قوی این گیاه باعث شده بتواند در خاکهای فقیر، سنگلاخی و مناطق کمآب نیز بهخوبی رشد کند. به همین دلیل، شکر تیغال را میتوان در دامنه کوهها، مراتع طبیعی و دشتهای مرتفع مشاهده کرد.
ایران یکی از رویشگاههای مهم گونههای مختلف شکر تیغال است و این گیاه در استانهایی مانند همدان، کرمانشاه، کردستان، لرستان، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، زنجان و بخشهایی از مرکزی و اصفهان بهصورت طبیعی یافت میشود.
زمان گلدهی شکر تیغال
گلدهی این گیاه بسته به منطقه معمولا از اواخر بهار تا اواسط تابستان آغاز میشود. گلهای کروی شکر تیغال از صدها گلچه کوچک تشکیل شدهاند که بهتدریج باز میشوند و مقدار قابل توجهی شهد و گرده گل تولید میکنند.
همین ویژگی، شکر تیغال را به یکی از گیاهان ارزشمند شهدزا برای زنبورهای عسل تبدیل کرده است و در فصل گلدهی، زنبورها بهطور گسترده از گلهای آن تغذیه میکنند.
مشخصات عسل قنقال
دانستن مشخصات زیر میتواند به شما کمک کند تا عسل قنقال را بهتر بشناسید. اما به یاد داشته باشید که بهترین راه برای تشخیص اصالت عسل، آزمایش آن در یک آزمایشگاه معتبر است.
| ویژگی | مشخصات |
|---|---|
| نوع عسل | چندگل در برخی مناطق تکگل |
| منشأ شهد | گلهای گیاه قنقال (شکر تیغال) |
| رنگ | زرد روشن |
| عطر | معطر، ملایم و گیاهی با رایحهای دلپذیر |
| طعم | شیرین، ملایم و دارای تهمزهای گیاهی |
| بافت | نسبتا غلیظ، یکنواخت و شفاف |
| سرعت رس بستن | دیررس |
| ساکارز | کمتر از ۵ درصد |
| زمان برداشت | معمولاً از اواخر بهار تا اواخر تابستان |
| مناطق تولید در ایران | همدان، کرمانشاه، کردستان، لرستان، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، زنجان، مرکزی و اصفهان |
طبع عسل قنقال
از دیدگاه طب سنتی ایران، عسل قنقال (شکر تیغال) دارای طبع گرم و خشک است. به همین دلیل، این عسل معمولا برای افرادی که مزاج سرد و تر دارند، مناسبتر است و به تعادل مزاج و افزایش گرمی بدن کمک میکند.
مطلب مرتبط: تست مزاج شناسی آنلاین
البته میزان گرمی عسل قنقال را نمیتوان برای همه نمونهها یکسان در نظر گرفت. زیرا عواملی مانند منطقه رویش گیاه، شرایط آبوهوایی، زمان برداشت و خلوص عسل میتوانند بر ویژگیهای آن تاثیر بگذارند. بنابراین، افراد با مزاج گرم بهتر است این عسل را با اعتدال مصرف کنند.
خواص عسل قنقال
پیش از آنکه به بررسی خواص عسل قنقال بپردازیم باید به این نکته توجه داشته باشید که اساسا خواصی که برای هر عسل آورده میشود، بیشتر بر اساس گیاه مولد آن است و فرض بر این است که شهد گیاه یا عسل آن نیز این خواص را داراست.
۱. کمک به سلامت دستگاه تنفسی
یکی از مهمترین دلایلی که نام شکر تیغال در طب سنتی ایران شناخته شده است، فواید آن برای دستگاه تنفسی است.
از گذشته، فرآوردههای این گیاه برای کمک به نرم شدن گلو، کاهش خشکی مجاری تنفسی و تسکین سرفه مورد استفاده قرار میگرفته است، به طوری که به بسیاری از کسانی که سرفههای مزمن دارند شکرتیغال توصیه میشود.
از طرفی همه انواع عسل طبیعی با ایجاد یک لایه محافظ روی مخاط گلو، میتواند به کاهش احساس تحریک و خشکی کمک کند. از سوی دیگر، برخی معتقدند شهد جمعآوریشده از گلهای گیاه قنقال نیز ممکن است در این ویژگی بیتاثیر نباشد و خواص گیاه مولد را داشته باشد.
۲. کمک به بهبود عملکرد دستگاه گوارش
عسل قنقال از جمله عسلهایی محسوب میشود که میتواند به عملکرد طبیعی دستگاه گوارش کمک کند. مصرف این عسل ممکن است باعث بهبود هضم غذا، کاهش احساس سنگینی پس از وعدههای غذایی و کمک به عملکرد طبیعی معده و روده شود.
عسل طبیعی همچنین حاوی آنزیمها، اسیدهای آلی و مقدار کمی ترکیبات زیستفعال است که میتوانند به فرآیند هضم کمک کنند.
۳. کمک به رفع یبوست خفیف
به طور کلی عسل به عنوان مادهای با خاصیت ملین ملایم شناخته میشود. عسل قنقال نیز در صورت مصرف متعادل، به ویژه همراه با آب ولرم، میتواند به افزایش رطوبت طبیعی روده و بهبود حرکات آن کمک کند. به همین دلیل، از این عسل میتوان برای کاهش یبوستهای خفیف استفاده کرد.
البته باید توجه داشت که تاثیر عسل در افراد مختلف یکسان نیست و عواملی مانند مصرف کافی آب، دریافت فیبر، فعالیت بدنی و سبک زندگی نیز نقش مهمی در عملکرد طبیعی روده دارند. بنابراین، عسل قنقال نباید به عنوان درمان یبوست مزمن در نظر گرفته شود.
۴. کمک به تقویت حافظه و تمرکز
گیاه شکر تیغال از گیاهانی است که میتواند به بهبود عملکرد مغز و تقویت حافظه کمک کند. به همین دلیل، برخی اعتقاد دارند که عسل قنقال نیز میتواند به افرادی که فعالیت ذهنی بالایی دارند، کمک کند.
از طرف دیگر، عسل طبیعی منبعی غنی از قندهای ساده مانند گلوکز است که به سرعت در اختیار سلولهای بدن، بهویژه سلولهای مغزی قرار میگیرد. این موضوع میتواند به تامین انرژی مورد نیاز مغز و کاهش احساس خستگی ذهنی کمک کند.
۵. کمک به افزایش انرژی و کاهش احساس ضعف
عسل قنقال مانند سایر عسلهای طبیعی، منبعی غنی از کربوهیدراتهای طبیعی است و میتواند انرژی مورد نیاز بدن را در مدت کوتاهی تامین کند.
وجود گلوکز و فروکتوز باعث میشود بخشی از انرژی به سرعت در اختیار بدن قرار گیرد و بخشی دیگر بهتدریج جذب شود. به همین دلیل، بسیاری از افراد از عسل بهعنوان یک میانوعده طبیعی قبل از فعالیتهای روزانه یا ورزشی استفاده میکنند.
۶. سرشار از ترکیبات آنتیاکسیدانی
عسل قنقال حاوی ترکیبات زیستفعال از جمله ترکیبات فنولی و فلاونوئیدها است، که به عنوان آنتیاکسیدان شناخته میشوند. این ترکیبات با خنثی کردن رادیکالهای آزاد، میتوانند از سلولهای بدن در برابر آسیبهای ناشی از استرس اکسیداتیو محافظت کنند.
رادیکالهای آزاد در اثر عواملی مانند آلودگی هوا، استرس، تغذیه نامناسب و افزایش سن در بدن تولید میشوند و اگر مقدار آنها بیش از حد شود، میتوانند به سلولها آسیب برسانند.
۷. کمک به حفظ سلامت کبد
در طب سنتی، گیاه شکر تیغال از گیاهانی است که به سلامت کبد کمک میکند. به همین دلیل، ممکن است عسل قنقال نیز همین خواص را داشته باشد.
از سوی دیگر، وجود ترکیبات آنتیاکسیدانی در عسل طبیعی میتواند به کاهش استرس اکسیداتیو کمک کند. عاملی که در سلامت بسیاری از اندامهای بدن، از جمله کبد، نقش دارد.
